تبلیغات
حسابداری سبز - بودجه عملیاتی
حسابداری سبز
وبلاگ شخصی مصطفی ولیزاده-کارشناسی ارشد
 ابزارهای زیبا سازی برای سایت و وبلاگ  ابزارهای زیبا سازی برای سایت و وبلاگ
مصطفی ولی زاده

بودجه عملیاتی

بودجه عملیاتی یا بودجه بر حسب عملیات بر اساس وظایف ، عملیات و پروژه هایی كه سازمانهای دولتی تصدی اجرای آنها را به عهده دارند تنظیم می شود . در تنظیم این نوع بودجه به جای توجه به كالاها و خدماتی كه دولت خریداری می كند و یا به عبارتی به جای توجه به وسایل اجرای فعالیتها ، خود فعالیت و مخارج كارهایی كه باید انجام شود ، مورد توجه قرار می گیرد .

در بوجه عملیاتی علاوه بر تفكیك اعتبارات به وظایف ، برنامه ها ، فعالیتها و طرحها حجم عملیات و هزینه های اجرای عملیات دولت و دستگاههای دولتی طبق روشهای عملی ای مانند حسابداری قیمت تمام شده محاسبه و اندازه گیری می شوند . ارقام پیش بینی شده در بودجه عملیاتی باید مستند به تجزیه و تحلیل تفصیلی برنامه ها و عملیات و نیز قیمت تمام شده آنها باشد . برای مثال در بودجه عملیاتی مشخص شود كه قیمت تما شده یك تخت بیمارستان چقدر باید باشد و یك بیمارستان صد تختخوابی چقدر هزینه و زمان نیاز دارد .

مقایسه بودجه برنامه ای و بودجه عملیاتی

بین بودجه برنامه ای و بودجه عملیاتی نمی توان خط روشنی رسم كرد ؛ زیرا در واقع بودجه عملیاتی مرحله پیشرفته تری از بودجه برنامه است . برخی نویسندگان حتی این دو اصطلاح را به طور مترادف به كار می برند ؛ اما در حقیقت ، این دو عنوان كاملاً مترادف نیستند . برای توضیح تفاوت موجود بین این دو باید طبقات سلسله مراتب سازمان دولتی مورد توجه قرار گیرد .

بودجه برنامه ای بیشتر مربوط به طبقات بالای سلسله مراتب سازمانی است :

در كالی كه در بودجه عملیاتی حدود فعالیت و عملیات طبقات پایینتر نیز بررسی و پیش بینی می شود . هر برنامه دولتی شامل تعداد زیادی عملیات و اقدامات سازمانهای عمومی است . در هر برنامه دولتی نظر قانونگذار به برنامه ها و در بودجه عملیاتی به عملیات واحدهای سازمانی معطوف است .در یك موسسه دولتی هر واحد سازمانی ای كه در طبقات بالاتر سلسله مراتب سازمانی قرار دارد ممكن است خدماتی انجام دهد كه به چندین برنامه مربوط باشد ولی واحدهایی كه در طبقات پایین تر قرار دارند غالبا فعالیتهایی را انجام می دهند كه منحصراً به یك برنامه مربوط است . در تنظیم بودجه برنامه ای ممكن است بدون محاسبه دقیق مخارج هر واحد از فعالیت دولتی هزینه ها را فقط بر اساس سیاست كلی مالی دولت پیش بینی كرد : در صورتی كه شرط اساسی برای تهیه بودجه عملیاتی این است كه حجم و مقدار فعالیت سازمانهای دولتی تعیین هزینه هر واحد از فعالیتها محاسبه شود . به طور كلی می توان گفت كه بودجه برنامه ای فقط برای راهنمایی مدیران سازمانها ی دولتی تعیین و هزینه هر واحد از فعالیتها محاسبه شود .

به طور كلی می توان گفت كه بودجه برنامه ای فقط برای راهنمایی مدیران سازمانهای دولتی در اداره امور عمومی و اخذ تصمیم مفید واقع می شود : در حالی كه بودجه عملیاتی علاوه بر راهنمایی ، عملكرد كلیه واحد های سازمانی و كاركنان موسسات و ادارات دولتی را نیز كنترل می كند .

همان گونه كه قبلًا بیان شد , اولین هدف بودجه برنامه ای تقسیم بندی و ظایف و عملیات دولت در قالب برنامه ها و فعالیتها ی مشخص است .

در بودجه برنامه ای مواد هزینه در قالب برنامه و فعالیت تهیه می شود . اگر این نقطه را پایان بودجه برنامه ای بدانیم وظیفه بودجه عملیاتی از این نقطه به بعد آغاز می شود . عبارت دیگر بودجه برنامه ای و عملیاتی تا اینجا با هم مرز مشترك دارند و در حقیقت بودجه عملیاتی بدون بودجه برنامه ای مفهومی ندارد .

فرق اساسی بودجه عملیاتی و بودجه برنامه ای در اندازه گیری حجم عملیات و چگونگی محاسبه هزینه است . در بودجه برنامه ای عملیات دستگاه بر حسب برنامه ها و فعالیتهای تابعه طبقه بندی و هزینه هر فعالیت نیز به تفكیك فصول و مواد هزینه محاسبه می شود : در حالی كه در بودجه عملیاتی حجم عملیات طبق موازین فنی دقیقاً اندازه گیری و هزینه عملیات طبق فنون و روشهای مختلف مانند حسابداری قیمت تمام شده یا اندازه گیری كار محاسبه می شود .

اختلاف بین بودجه برنامه ای و عملیاتی را می توان چنین عنوان نمود كه در بودجه برنامه ای هزینه های داخل برنامه و فعالیتها براساس مواد هزینه بر آورد می شود و لی در بودجه عملیاتی فنون یاد شده  در فوق جای مواد هزینه را می گیرد .

در بودجه عملیاتی حدود فعالیت بودجه محدود تر می شود ولی در عوض حجم عملیات به طریقی علمی محاسبه می گردد . در حقیقت در بودجه عملیاتی اجرای هدف از نظر تقسیم مخارج بر حسب قیمت تمام شده واحد صورت می گیرد و برای هر هدف ، واحد كاری بخصوصی به منظور معیار برآورد انتخاب می شود . بدین معنی كه برای محاسبه هزینه بر اساس هدف ، از روش حسابداری قیمت تمام شده یا از روش اندازه گیری حجم كار استفاده می شود : لذا مخارج اجرای هر برنامه مشخص می گردد .

هدفهای مختلف چه از نظر اقتصادی و مالی و چه از نظر اداری ، اجتماعی و نظامی برنامه های مختلف و جمع این برنامه ها كه نماینده فعالیتهای مختلف دولت است بودجه كل را تشكیل می دهد .

مزایای اندازه گیری كار .

روش اندازه گیری كار در امر بودجه بندی دو مزیت دارد :

1-ارقام پیش بینی شده به علت تجزیه و تحلیل قبلی به حقیقت نزدیكتر خواهد بود .

2-استفاده از این روش موجب نوعی به كنترل خودكار در اجرای برنامه ها . فعالیتها می شود .البته واژه اندازه گیری كار كه در مدیریت علمی به كار می رود با واژه اندازه گیری حجم عملیات متفاوت است ، هر چند می توان با به دست آوردن نسبتهایی بین كار و ماشین آلات ،كار و هزینه های اداری ، كار و استهلاك كالاهای سرمایه ای نسبتی در كل بین حجم عملیات و كار به دست آورد و به قیمت تمام شده رسید . واحد انجام عملیات نماینده واقعی كوشش به كار رفته است كه در محاسبات اندازه گیری كار از آن استفاده می شود .

در بودجه عملیاتی باید به هر ترتیب از هزینه هر واحد كار استفاده شود . در اینگونه موارد می توان از نرمها و استانداردها به عنوان واحد هزینه استفاده نمود.

نرم (هنجار ) و استاندار برای بر آورد هزینه واحد مورد استفاده قرار می گیرد . نرم عبارت است از نتیجه آماری تجربیات گذشته . به عنوان مثال اگر برای بررسی هر پرونده در اداره ثبت ، خدمت چهار نفر با خصوصیات مشخص و تحصیلات و تجربه معین لازم باشد نرم مربوط به دست آمده است كه البته دقت اندازه گیری روشهای علمی را ندارد . استاندارد و معیارها نیز طبق فنون و روشهای مدیریت صنعتی به دست می آیند . بر اساس استانداردها زمان لازم برای تكمیل یك واحد كار محاسبه می شود . استاندارد بمراتب مطمئن تر از نرم و حتی اندازه گیری كار است و در فعالیتهای صنعتی وسیله مطمئنی است .


روشهای برآورد هزینه در بودجه عملیاتی .

در نظام بودجه عملیاتی مواد هزینه تنها وسیله برآورد نیست و استفاده از روشهای آمار ، جایگزین مواد هزینه می شود . هر چند كه بمنظور كمنرل مالی باز هم به مواد هزینه نیاز خواهد بود و هزینه در قالب آن تهیه و به مجلس ارائه می گردد ، ولی از نظر فنی روشهای مناسبتر و دقیقتری از مواد هزینه كه به بهبود مدیریت كمك نمود ، با به حد اقل رساندن هزینه های دولتی ، حد اكثر بازده را تضمین می كنند جانشین مواد هزینه می گردند .

در روش بودجه عملیاتی باید عملیات داخل برنامه و فعالیتها به نوعی مشخص باشد كه به آسانی بتوان واحدی برای سنجش عملیات داخل فعالیت به دست آورد و سپس با استفاده از فنون مذكور هزینه واحد مورد بحث را محاسبه كرده ، میزان واحدها را در سال بودجه پیش بینی و بدین ترتیب بودجه فعالیت خاصی را برآورد نمود . در این نوع بودجه اجرای عملیات دقیقاً مقارن با هزینه های عملیات است و بدین ترتیب كنترل مالی و عملیاتی كاملاً در هم ادغام می شود . بزرگترین مزیت بودجه عملیاتی این است كه مدیران اجرایی را در مقابل كا ر خود مسئوول قرار می دهد . برای روشن شدن روش بودجه عملیاتی به شرح مراحل مختلف آن می پردازیم :

الف) طبقه بندی عملیاتی . در بودجه عملیاتی باید واحد مشخصی انتخاب شو كه گویای عملیات طبقه بندی شده باشد . بدین منظور باید یك واحد اندازه گیری مناسب را كه دارای خصوصیات زیر باشد در نظر بگیریم :

1.قابل شمارش باشد ؛

2.به مرور زمان ثبات خود را از دست ندهد ؛

3.مصطلح و رایج باشد ؛

4.كوشش واقعی كار انجام شده را نشان دهد ؛

سه عامل اول قابل حصول است ، ولی یافتن واحد مشخص در خدمات دولتی كه گویای تمام عملیات انجام شده باشد دشوار است ، زیرا نرم و استاندارد مشخصی برای بررسی اینكه تمام سعی برای تحقق این واحد انجام شده وجود ندارد و باید به طریق دیگری متوسل شد .

واحد اندازه گیری كار . در نظام بودجه عملیاتی در مواردی باید از اندازه گیری كار استفاده نمود . اندازه گیری كار عبارت است از برقراری یك رابطه صحیح و منطقی میان حجم كار انجام شده با نیروی انسانی و یا ماشین به كار گرفته شده در تكمیل آن مقدار كار .

اندازه گیری كار یكی از مبانی مدیریت علمی و وسیله ای جهت كنترل زمان از طریق سنجش آن با كار انجام شده است . اهمیت بهره برداری از زمان ، از نقطه نظر بودجه هنگامی آشكار می شود كه در نظر گرفته شود مقدار كاری كه در مقابل حقوق كاركنان انجام شده است چه تناسبی با خدمات واقعی آنان دارد و برآورد اینكه كه مقدار از این نیرو بدون استفاده مانده است . در عمل ، برای سنجش میزان كار واقعی نیاز به (( واحد اندازه گیری  كار )) داریم ؛ مثل تعداد افراد معالجه شده ، تیرهای چراغ نصب شده ، نامه های تعیین شده ، پرونده های رسیدگی شده و غیره .

پس از انتخاب واحد های اندازه گیری كار باید حجم كار واقعی واحدهای انتخاب شده را تعیین نمود . به عنوان مثال معین نمود كه برای نصب یك تیر چراغ چند دقیقه خدمت كارگر یا برای مداوای یك بیمار سرپایی چند دقیقه خدمت پزشك پرستار لازم است . البته یافتن معیارهایی برای سنجش اینكه از نیروی انسانی استفاده كاملی شده است یا نه در كارهای اداری و دفتری و تحقیقاتی مشكل تر از كارهای صنعتی و ماشینی است . به منظور اندازه گیری كار و تعیین ارتباط حقیقی كار با نیروی مصرف شده از روشها و فنونی مانند نمونه گیری از كار ، مطالعات زمانی برآورد فنی ،استانداردهای زمانی و استانداردهای آماری استفاده می شود .

ب) برآورد هزینه عملیاتی

در بودجه عملیاتی برای تعیین واحد عملیاتی اعم از اینكه اندازه گیری كار نرم و استاندارد استفاده شود باید هزینه واحد عملیات محاسبه شود برای برآورد این هزینه از دو طریق می توان استفاده كرد :

1.قیمت تمام شده .

2.هزینه عوامل تشكیل دهنده كار .

1-قیمت تمام شده . استفاده از این روش مخصوص موسسات تجاری دولتی است زیرا در موسسات و ادارات خدماتی تعیین قیمت تمام شده واحد خدمت مشكل تر است و استهلاك در این موسسات محاسبه نمی شود لذا این روش كمتر در بودجه برنامه ای و یا عملیاتی دولت مورد نظر قرار می گیرد .

2-هزینه عوامل تشكیل دهنده كار . در این روش پس از اینكه از طریق اندازه گیری كار ، شاخص و استاندارد اطمینان حاصل شد كه از كلیه عوامل حد اكثر استفاده به عمل می آید هزنیه های تشكیل دهنده یك واحد عملیاتی را به هر طریق كه آسان و مقدور باشد محاسبه می كنند و پس از آن محاسبه بودجه ای تقریباً پایان یافته است .



درباره وبلاگ


با سلام.این وبلاگ برای دوستان حسابداری ارائه شده.سعی بنده بر این است كه مطالب نو برای عزیزان بخصوص برای دانشجویان ارشد حسابداری قرار دهم.

مدیر وبلاگ : مصطفی ولیزاده
نویسندگان
نظرسنجی
آیا مطالب این وبلاگ را مفید میدانید؟







آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
امکانات دیگر
کلیه حقوق این وبلاگ برای حسابداری سبز محفوظ است
  • کد نمایش افراد آنلاین